Sürtünme, hareketli nesnelerin hareket düzlemlerinde oluşan hareketin tersinde ortaya çıkan bir kuvvet anlamına gelir. Fiziki anlamda bu şekilde bir tanımı yer alırken, gündelik hayatta özellikle kapı menteşelerinde bu tür bir problemin olduğu rahatlıkla fark edilebilir. Kapının açılıp kapanması sırasında gıcırtılı ve rahatsız edici bir ses çıkarken, buna karşı menteşenin yağlanması sürtünme üzerinde etki oluşturabilir.
Kapı Menteşelerinin Yağlanması Sürtünmeyi Azaltır Mı?
Kapı menteşelerinde sürtünmeye neden olan faktör aşırı derecede kuruma ve paslanma gibi etkenler olduğu için yağlanması sürtünme oranını azaltır.
Evler içerisinde kullanılan sokak kapısından oda kapısında veya balkon kapısından tuvalet kapısına kadar bütün kapılar duvara menteşe vasıtası ile bağlantı gerçekleştirir. Yani standart kapılar menteşe ile kullanılırken menteşenin bir tarafı kapının kasasında bir tarafı kapının gövdesi üzerinde yer alır. Menteşenin iki parçasını ise bir mil birleştirirken, bu yuvarlak mil yuvalar içerisinde hareket ederek kapının açılıp kapanmasını sağlar.
Kapı ilk uygulandığı andan itibaren menteşeleri rahat bir çalışma sergilemesi için yağlanarak kullanıma hazır hale getirilir. Keza bugün kapı menteşeleri genellikle fabrika ortamında yağlanmış bir şekilde satışa sunulurken, montaj edildiği noktada direkt olarak kullanıma hazırdır. Ancak yıllar içerisinde oluşan dış faktörler günlük hayatta kapıların artık zor bir şekilde açılıp kapanmasını ve açılıp kapanma sırasında gıcırtı gibi rahatsız edici sesler çıkarmasını ortaya çıkarır. İşte bu gibi durumlarda belirli dönemlerde kapı menteşesinin yağlanması sürtünmeyi azalttığı için ortadaki bu rahatsız edici ses problemini de giderir.
Kapı menteşesinde hafif bir yağlama yapılması, mutlak koşulda ortaya çıkacak ve hareketi zor bir hale getiren sürtünmeyi azaltır. Çünkü sürtünme temas kaynaklı bir fiziki kuvvettir ve bu kuvvette özellikle temas sırasında zorlanma ve kayma yüzeyinin azalmış olması gerekir. Menteşe içerisine dolan tozlar, yağın katranlaşması ya da yıllar boyunca ağırlık nedeni ile menteşenin artık sıkışmaya başlaması sürtünmeyi arttırır. Uygulanan yağ ise bu faktörleri bazen büyük oranda bazen tamamen gidererek sürtünmeyi azaltır.
Kapı Menteşesi Nasıl Yağlanır?
Kapı menteşesi yağlama işlemi gerçekleştirmek için sadece basit bir menteşe yağı veya makine yağı fırça, damlalık veya sprey vasıtasıyla menteşenin bağlantı noktalarına uygulanabilir.
Menteşe milinin hareket gerçekleştirdiği ve kapının açılıp kapanmasını sağlayan menteşe yuvaları içerisine hafif bir miktarda yağ dolması dahi zorlanan kapı açılma kapama hareketini kolay bir hale getirebilir. Daha açıklamalı bir şekilde kapı menteşesi yağlama işleminin yapılması açısından da aşağıdaki adımlar takip edilebilir.
- 1. Öncelikle kapı menteşesinde kullanılabilecek şekilde sprey veya damlalıklı bir menteşe yağı ya da sürtünme azaltıcı bir yağ temin edilmelidir.
- 2. Menteşe üzerinde uygulama yapılması için tercihen kapının yerinden sökülmesi veya kapı yerindeyken uygulama yapılması mümkündür.
- 3. Her koşulda menteşenin etrafındaki toz ve kalıntılarını temizlenmesi ve eğer menteşe yerinden sökülürse yuva içlerinin iyice temizlenerek toz, kalıntı, katranlaşmış yağ gibi faktörlerin uzaklaştırılması önemlidir.
- 4. Yağlama için hazır hale gelen menteşelerin iç kısımlarına nüfuz edecek şekilde çok hafif miktarda sprey veya damla yöntemi ile yağ uygulanır.
- 5. Fazla yağ menteşenin dışına taşma gösterebileceği ve ilerleyen dönemde yeniden tıkanma oluşturabileceği için aşırıya kaçmamak önemlidir.
- 6. Eğer kapı sökülerek yağlama yapılmışsa, kapının yeniden yerine yerleştirilmesi veya sökülmeyen kapıda da direkt olarak bir miktar hareket ile yağın menteşe içerisinde iyice yerleşmesi sağlanır.
- 7. Son aşamada menteşe hareketi yağlama sonrasında yeniden kontrol edilerek, gıcırtı sesinin ve kapı açılıp kapanmasındaki zorlanmanın ortadan kalkıp kalkmadığı kontrol edilir.
Menteşe yağlama işlemleri gerçekleştirilirken genellikle bu iş için özel bir şekilde üretilmiş ve tam etki oluşturacak doğal yağlar kullanılması büyük fayda sağlar. Çünkü sıradan bir zeytinyağı ya da ayçiçek yağı gibi ev içerisinde günlük hayatta kullanılan yağlar kısa sürede etkisini yitirir ve menteşe üzerindeki hareket kabiliyetini yeniden kaybetmesine neden olur. Ancak sprey nitelikli veya viskozitesi uygun kalıcı etki oluşturabilecek özel yağlar kullanıldığında menteşe pimleri uzun süre bu yağın etkisi ile sağlıklı bir şekilde çalışmayı sürdürebilir.
Kapı Menteşesi Bakımının Önemi
Oda kapıları, sokak kapısı, çelik kapılar veya dolap kapakları gibi menteşe vasıtasıyla çalışan ayrıntılarda menteşenin sağlıklı çalışmayı yitirmemesi için düzenli bakım ve yağlama önemlidir. Elbette yıl içerisinde birkaç defa menteşeleri yağlama ihtiyacı bulunmasa da birkaç yıl süresince aynı bakım ve yağlama ile çalışan menteşelerde artık gıcırdama başlayabilir. Bu dönemlerde özellikle menteşe etrafında biriken tozların ve kirlerin temizlenmesi, menteşenin sıkışmasına neden olan ayrıntıların giderilmesi ve yağlama yapılması gerekir.
En azından yılda 1 defa özellikle evinizde veya iş yerinizdeki kapıları kontrol ederek menteşe bakımlarını yapabilirsiniz. Bu konuda el yatkınlığına sahip olmadığınızda da konuyla ilgili uzmanlardan destek alarak işlem yaptırabilirsiniz. Çünkü çok uzun yıllar boyunca yağlanmamış ve bakım yapılmamış kapak menteşeleri ve kapı menteşeleri artık yıpranmaya ve ses çıkardığı kadar hafiften hasar görmeye başlar. Oluşan bu hasar bir zaman sonrasında menteşenin çatlaması veya tamamen sıkışması durumunu ortaya çıkarabilir.
Hasar görmeye başlayan ve halen bakım yapılmayan menteşeler ilerleyen dönemde kapının kullanılmasını aşırı derecede engeller. Hatta çatlama gibi bir sonuç ortaya çıktığında menteşe beklenmedik şekilde kapının kazaen yerinden düşmesine ve risk ortaya çıkmasına neden olur. Ancak ifade edildiği şekilde adımların takip edilmesi ile gres yağı kullanılarak veya sprey yağ uygulaması ile kapı menteşeleri pratik ve kullanışlı bir hale getirilebilir.
Evinizde veya iş yerinizde kullandığınız kapıların boyutu, menteşenin boyutu, menteşe çeşidi ve kapının ağırlığı gibi birçok faktöre göre yağ ihtiyacı ve sürtünme oranı değişim gösterebilir. Üstelik kullanım alanının nem koşulları, sıcaklık koşulları, kapının kullanıma yoğunluğu gibi birçok faktör de kapının yağ ihtiyacı miktarını değiştirebileceği için bu ayrıntıları göz önünde tutmak gerekir. Tüm bu ayrıntılara göre de kapı menteşe bakımı ve yağlama işlemi düzenli olarak yapılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kapı menteşesi için hangi yağ kullanılır?
Makine yağı veya silikon sprey yağlar ile yağlama yapılabilir.
Kapı gıcırdaması nasıl giderilebilir?
Gıcırdama gibi etkilerde kapı menteşesinin bulunduğu noktayı yılda en azından bir defa yağlamak gerekir.